انواع طلاق در قانون ایران
همانطور که گفتیم طلاق تنها به معنی پایان یافتن رابطه زوجیت نبوده و بسته نوع طلاق شرایط، آثار و احکام خاص خود را دارد. شناخت انواع طلاق و تفاوت های ان ها به زوجین کمک می کند تا با آگاهی بیشتری درباره نحوه جدایی، امکان رجوع، مهریه و سایر حقوق مالی و غیرمالی خود تصمیم بگیرند.
اگر بخواهیم انواع طلاق در ایران را مورد بررسی قرار دهیم باید گفت:
| نوع طلاق | تعریف کوتاه | امکان رجوع مرد |
| طلاق رجعی | طلاقی که مرد در مدت عده می تواند بدون عقد مجدد به همسر خود رجوع کند. | دارد |
| طلاق بائن | طلاقی که پس از وقوع آن، مرد در مدت عده حق رجوع به زن را ندارد. | ندارد |
| طلاق توافقی | طلاقی که زوجین درباره جدایی و مسائل مربوط به آن مانند مهریه و حضانت به توافق می رسند. | بسته به نوع طلاق |
| طلاق خلع | طلاقی که زن به دلیل کراهت از شوهر، در برابر بخشش تمام یا بخشی از مال یا مهریه، درخواست جدایی می کند. | در شرایط قانونی امکان رجوع وجود دارد |
| طلاق مبارات | طلاقی که کراهت و نارضایتی از زندگی مشترک از سوی هر دو طرف وجود دارد و زن در برابر طلاق مالی را می بخشد. | در شرایط قانونی امکان رجوع وجود دارد |
طلاق رجعی
در بررسی طلاق به چند نوع است، طلاق رجعی نوعی از طلاق بوده که پس از جاری شدن صیغه طلاق مرد در زمان عده می تواند بدون نیاز به عقد نکاح مجدد به زندگی مشترک برگردد. به همین دلیل در این نوع از انواع طلاق رابطه زوجیت تا پایان دوران عده همچنان دارای اثار خاصی است.
در طلاق رجعی زن بایستی عده نگه داشته و مرد در مدت عده حق رجوع دارد. رجوع می تواند با گفتار و یا رفتاری که نشان دهنده بازگشت به زندگی زناشویی است انجام شود.
طلاق بائن
از انواع طلاق بوده و پس از وقوع آن، شوهر در مدت عده حق رجوع به همسر خود را ندارد. در این نوع طلاق در ایران اگر زوجین بخواهند دوباره با یکدیگر زندگی کنند باید پس از آثار طلاق و رعایت شرایط قانونی مجدد عقد نکاحی میان آن ها منعقد شود.
طلاق بائن دارای مصادیق مختلفی است که برای مثال می توان به طلاق زن غیر مدخوله، طلاق زن یائسه و طلاق خلع و مبارات اشاره کرد؛ البته طلاق خلع و مبارات در شرایطی که زن در مدت عده به عوض رجوع کند، می توانند آثار متفاوتی داشته باشند.
طلاق توافقی
یکی از “انواع طلاق در ایران” است و زمانی مطرح می شود که زن و شوهر در رابطه با اصل جدایی و مسائل مربوط به آن با یکدیگر به توافق رسیده باشند.
در این نوع طلاق درباره موضوعات مختلفی مثل مهریه، نفقه، اجرت المثل، حضانت و نحوه ملاقات با فرزندان دو طرف با یکدیگر به تفاهم می رسند. با کمک گرفتن از وکیل طلاق توافقی روند پرونده را به صورتی حرفه ای دنبال کرده و به نتیجه دلخواه خود در زمانی کوتاه تر خواهید رسید.
طلاق خلع
زمانی که زن به دلیل کراهتی که از مرد دارد در برابر طلاق مالی را به او می بخشد. این مال می تواند تمام یا بخشی از مهریه و یا مال دیگری باشد و میزان آن نیز با توجه به توافق دو طرف تعیین می شود.
در این نوع طلاق باید میزان کراهت زن از مرد به حدی باشد که حاضر شود در قبال رهایی از این رابطه، مالی را به او ببخشد. با این حال اگر در مدت عده به مالی که بخشیده رجوع کند، برای مرد نیز امکان رجوع وجود دارد.
طلاق مبارات
در بررسی چند نوع طلاق داریم، مبارات یکی از این انواع است. این طلاق مبارات زمانی رخ می دهد که این کراهت دو طرفه باشد؛ یعنی هم مرد و هم زن از ادامه زندگی با یکدیگر ناراضی باشند.
در این طلاق زن برای رسیدن به طلاق مالی را به شوهر می بخشد، اما میزان این مال نمی تواند بیشتر از مهریه باشد.
طلاق از طرف مرد چگونه انجام می شود؟
در قانون ایران، مرد می تواند با رعایت شرایط و تشریفات قانونی برای طلاق همسر خود اقدام کند و برای درخواست طلاق، نیازی به اثبات تقصیر یا تخلف زن ندارد. شرایط و نکات طلاق عبارت است از:
- مرد باید نسبت به پرداخت مهریه و یا تعیین و تکلیف آن مطابق با رای و تصمیم دادگاه اقدام نماید. در صورت داشتن ناتوان مالی نیز، با اثبات اعسار مهریه قسط بندی می شود.
- پرداخت نفقه و حقوق مالی زن بایستی تا زمانی که قانونا نسبت به آن حق دارد پرداخت شود.
- اگر زن در طول زندگی مشترک کارهایی انجام داده که شرعا بر عهده او نبوده و به دستور و یا درخواست مرد و با قصد دریافت نکردن اجرت انجام داده باشد و همچنین شرایط قانونی آن نیز وجود داشته باشد، میتواند مستحق دریافت اجرت المثل شود.
- اگر شرطی مربوط به تنصیف دارایی در عقدنامه وجود داشته و شرایط اجرای آن نیز ممکن باشد، ممکن است مرد در زمان طلاق به پرداخت یا انتقال نصف دارایی های به دست آمده در دوران زندگی مشترک مطابق با مفاد، شرایط و نظر دادگاه ملزم شود.
- برای طلاق از طرف مرد، ابتدا باید درخواست طلاق از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و پس از ارجاع پرونده به دادگاه خانواده، موضوع حقوق مالی زن و سایر مسائل مرتبط با طلاق بررسی گردد.
دادگاه پس از انجام تشریفات قانونی و تعیین تکلیف حقوق زوجین، تصمیم لازم را صادر می کند. در صورتی که شرایط قانونی فراهم باشد، گواهی یا حکم لازم برای اجرای طلاق صادر و پس از قطعی شدن آن و رعایت تشریفات مربوط، زوجین می توانند برای اجرای صیغه طلاق و ثبت آن در دفتر رسمی طلاق اقدام کنند.
طلاق از طرف زن چگونه انجام می شود؟
پس از آشنایی با انواع طلاق و انجام طلاق توسط مرد بهتر است تا به بررسی طلاق از طرف زن نیز بپردازیم. به صورت کلی زن در حالت عادی اختیار مستقیم طلاق ندارد اما در صورت وجود شرایط قانونی می تواند از دادگاه درخواست طلاق کند.
- اثبات عسر و حرج: به این معنا که زندگی مشترک برای زن با مشقت و سختی غیرقابل تحملی همراه باشد. مواردی مثل ضرب و شتم، ترک زندگی خانوادگی، محکومیت قطعی به حبس و غیره در صورت بروز از مصادیق عسر و حرج هستند.
- استناد به شروط ضمن عقد: در عقدنامه معمولا شرایطی وجود دارد که در صورت تحقق آن و با احراز شرایط، زن می تواند به طلاق اقدام کند. البته اجرای این شروط به امضای زوجین و احراز شرایط مندرج در عقدنامه بستگی دارد.
- وکالت در طلاق: داشتن وکالت در طلاق باعث می شود زن با استفاده از این وکالت و رعایت حدود اختیارات مندرج به طلاق اقدام کند.
- عدم پرداخت نفقه: پرداخت نفقه از تکالیف قانونی مرد است و اگر از پرداخت آن خودداری کرده و امکان الزام او به پرداخت آن وجود نداشته باشد، زن می تواند با استناد به این شرایط از دادگاه درخواست طلاق کند. البته زن باید این شرایط را اثبات نماید.
- غیبت و مفقودالاثر شدن شوهر: اگر شوهر برای مدتی طولانی غایب باشد و شرایط قانونی نیز محقق شود، زن می تواند از دادگاه درخواست طلاق کند.
- توافق زوجین: زن و مرد می توانند برای پایان دادن به زندگی مشترک با یکدیگر توافق کرده و از طریق طلاق توافقی برای جدایی اقدام نمایند. در این نوع از “انواع طلاق”، زوجین درباره موضوعاتی مثل مهریه، نفقه، حضانت و ملاقات فرزندان و دیگر موارد با یکدیگر توافق کرده اند.
زن برای شروع فرایند طلاق باید درخواست خود را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند. پس از ارجاع پرونده به دادگاه خانواده، دلایل ارائه شده بررسی و در صورت نیاز، برای بررسی بیشتر به کارشناسی، پزشکی قانونی یا سایر مراجع مربوط ارجاع خواهد شد.
در نهایت، اگر دادگاه دلیل زن را کافی بداند و شرایط قانونی طلاق وجود داشته باشد، تصمیم مقتضی صادر و پس از طی مراحل قانونی، امکان اجرای صیغه و ثبت طلاق فراهم خواهد شد.
مقایسه طلاق از طرف مرد یا زن
شرایط و مسیر طلاق برای زن و مرد متفاوت است. اگر بخواهیم چند نمونه از این تفاوت ها را مورد بررسی قرار دهیم باید گفت:
| موضوع | طلاق از طرف مرد | طلاق از طرف زن |
| حق درخواست طلاق | مرد می تواند با رعایت مقررات قانونی برای طلاق همسر درخواست دهد. | زن در صورت وجود شرایط قانونی می تواند درخواست طلاق کند. |
| نیاز به ارائه دلیل | اصولا مرد برای درخواست طلاق نیاز به اثبات دلیل خاصی ندارد. | معمولا زن باید دلیل قانونی مانند عسر و حرج یا تحقق شروط ضمن عقد را اثبات کند؛ مگر اینکه وکالت در طلاق داشته باشد. |
| وکالت در طلاق | مرد نیازی به داشتن وکالت در طلاق ندارد. | در صورت داشتن وکالت معتبر در طلاق، زن می تواند در حدود اختیارات وکالت نامه برای طلاق اقدام کند. |
| پیچیدگی فرایند | ساده تر از طلاق به درخواست زن است. | سخت تر و پیچیده تر |
انواع طلاق چه تاثیری بر حقوق زن خواهد داشت؟
حال که دانستید انواع طلاق چیست، باید این موارد را نیز بیان کرد که نوع طلاق روی برخی از وضعیت های قانونی زن علی الخصوص در مهریه، نفقه، امکان رجوع شوهر و غیره اثرگذار است. اگر بخواهیم تاثیر انواع طلاق بر وضعیت حقوق زن را بررسی کنیم باید گفت:
| انواع طلاق | تاثیر کلی برحقوق زن |
| طلاق رجعی | زن در دوران عده از برخی احکام خاص طلاق رجعی برخوردار است و شوهر در این مدت حق رجوع دارد. حقوق مالی زن نیز طبق شرایط قانونی قابل مطالبه است. |
| طلاق بائن | شوهر در دوران عده حق رجوع ندارد و وضعیت زن از نظر رجوع با طلاق رجعی متفاوت است. با این حال، اصل حقوق مالی مانند مهریه صرفا به دلیل بائن بودن طلاق از بین نمی رود. |
| طلاق خلع | زن در مقابل کراهتی که از شوهر دارد، مالی را به او می بخشد. این مال می تواند بخشی یا تمام مهریه یا مال دیگری باشد. |
| طلاق مبارات | زن و شوهر هر دو از یکدیگر کراهت دارند و زن مالی را به شوهر می دهد. میزان این مال نمی تواند بیشتر از مهریه باشد. |
| طلاق توافقی | حقوق مالی زن مانند مهریه، نفقه، اجرت المثل و سایر موارد بر اساس توافق زوجین تعیین تکلیف می شود. بنابراین متن توافق نقش مهمی در میزان حقوق قابل دریافت زن دارد. |
کدام نوع طلاق امکان رجوع مرد را دارد؟
در طلاق رجعی، مرد می تواند در مدت عده و بدون نیاز به جاری شدن عقد جدید به زندگی مشترک بازگردد. در مقابل، در طلاق بائن چنین امکانی برای مرد وجود ندارد.
آیا زن بدون داشتن حق طلاق می تواند درخواست جدایی کند؟
بله، نداشتن حق طلاق به این معنا نیست که زن تحت هیچ شرایطی نمی تواند برای جدایی اقدام کند. در صورت وجود دلایل قانونی مانند عسر و حرج، عدم پرداخت نفقه یا تحقق برخی شروط عقدنامه، زن می تواند از دادگاه درخواست طلاق داشته باشد.
در طلاق توافقی تکلیف مهریه و سایر حقوق زن چگونه مشخص می شود؟
در طلاق توافقی، زوجین درباره مواردی مانند مهریه، نفقه، اجرت المثل، حضانت و نحوه ملاقات با فرزندان با یکدیگر توافق کرده و این توافقات در روند طلاق مورد توجه قرار می گیرد.