بررسی شروط ضمن عقد
به صورت کلی شروط ضمن عقد در قانون مدنی در قالب قواعد مربوط به شرایط قرارداد و عقد نکاح مورد بررسی قرار می گیرد. براساس ماده 1119 قانون مدنی، زوجین می توانند یک سری شروط را که مخالف با مقتضای عقد نیست در ضمن عقد نکاح خود و یا عقد لازم دیگری مقرر کنند. به همین دلیل باید این شرایط از دیدگاه قانونی و حقوقی قابل پذیرش باشد.
برای مثال مرد و زن می توانند در رابطه با موادی مثل حق تحصیل، حق کار و این دست از موارد با یکدیگر توافق کنند. البته صرفا نوشتن یک جمله در عقدنامه این معنا نیست که آن شرط در هر شرایطی معتبر و قابل اجرا خواهد بود.
شرایط | توضیحات |
عدم پرداخت نفقه | خودداری مرد از پرداخت نفقه و امکان پذیر نبودن الزام قانونی |
سوء رفتار یا سوء معاشرت | رفتار مرد به گونه ای که ادامه زندگی برای زن دشوار یا غیرقابل تحمل شود. |
بیماری صعب العلاج | ابتلای مرد به بیماری شدید و مؤثر بر ادامه زندگی مشترک |
جنون | ابتلای مرد به جنون در شرایطی که ادامه زندگی را برای زن دشوار کند. |
اشتغال نامناسب | اشتغال مرد به کاری ناسازگار با حیثیت و شئون خانوادگی زن |
محکومیت به مجازات | محکومیت مرد به مجازاتی که شرایط مندرج در عقدنامه را محقق کند. |
اعتیاد زیان آور | اعتیاد مرد به گونه ای که به زندگی مشترک آسیب وارد کند. |
ترک زندگی خانوادگی | ترک زندگی توسط مرد بدون عذر موجه و تحقق شرایط مقرر |
محکومیت قطعی کیفری | محکومیت قطعی مرد به دلیل ارتکاب جرم و تحقق شرایط شرط |
ناباروری | بچه دار نشدن زن پس از ۵ سال زندگی مشترک در شرایط مقرر |
مفقودالاثر شدن | مفقود شدن مرد و تحقق شرایط قانونی و قراردادی مربوط |
ازدواج مجدد | ازدواج مجدد مرد بدون رعایت شرایط مقرر در عقدنامه |
در پرونده هایی که زوجین درباره اصل جدایی توافق دارند نیز آشنایی با تفاوت میان شروط ضمن عقد و فرآیند طلاق توافقی اهمیت دارد و در صورت نیاز می توان از وکیل طلاق توافقی برای بررسی حقوق و تعهدات طرفین کمک گرفت.
شروط ۱۲ گانه عقدنامه چیست؟
شروط 12 گانه عقدنامه معمولا به شروط چاپ شده ای که در سند ازدواج است اشاره می کند که در صورت تحقق یافتن این شرایط می تواند برای زن امکان استفاده از وکالت طلاق را فراهم آورد.
البته این شروط به این معنا نیستند که زن با امضای آن ها به صورت مستقیم و بدون طی کردن مراحل قانونی می تواند طلاق بگیرد؛ بلکه در صورت تحقق هر کدام از این شرط ها باید موضوع از مسیر قانونی مورد بررسی قرار بگیرد. در چنین شرایطی، وکیل طلاق نیز می تواند با بررسی مفاد عقدنامه و مدارک موجود، درباره نحوه پیگیری موضوع توضیحات حقوقی لازم را ارائه کند.
موارد زیر شروط 12 گانه ای هستند که در این محتوا به آنها اشاره خواهد شد.
عدم پرداخت نفقه
یکی از شروط ضمن عقد پرداخت نفقه است. در صورتی که مرد از پرداخت نفقه خودداری کند و الزام کردن او نیز از نظر قانونی ممکن نباشد و یا فرد از انجام آن خودداری کند. زن می تواند در چارچوب مقررات مربوطه به اقدام بپردازد.
لازم به ذکر است که این شرط برای وضعیتی است که عدم پرداخت نفقه به صورت مستمر یا موثر ادامه زندگی را دچار مشکل کرده باشد. پس صرفا به دلیل یک تاخیر کوتاه در پرداخت هزینه های زندگی نمی توان به این شرط استناد کرد.
سوء رفتار یا سوء معاشرت
اگر رفتار همسر به گونه ای باشد که ادامه زندگی را برای زن غیرقابل تحمل سازد، موضوع می تواند در چارچوب شرط سوء رفتار یا سوء معاشرت مورد بررسی قرار گیرد. البته فراموش نکنید که هرگونه اختلاف خانوادگی یا مشاوره معمولی نمی تواند لزوما مصداقی از سوء رفتار یا سوء معاشرت باشد.
بیماری صعب العلاج
اگر مرد به بیماری صعب العلاجی مبتلا شود که ادامه زندگی را برای زن دشوار سازد این شرط می تواند مورد بررسی قرار بگیرد. این موضوع یک پیش بینی حمایتی برای برخی بیماری های شدید و موثر بر زندگی بوده و طبیعتا برای هر بیماری یا بیماری موقتی محقق نخواهد شد.
جنون
یکی از موارد و “شروط ضمن عقد” است. اگر مرد به جنون و بیماری روانی شدیدی مبتلا شود و ادامه زندگی را برای زن با دشواری همراه سازد، می تواند مورد استفاده قرار بگیرد. البته فراموش نکنید که هر بیماری روانی یا روحی را نمی توان با مفهوم جنون یکسان دانست.
اشتغال به کاری که با حیثیت خانوادگی یا اجتماعی زن ناسازگار باشد
اگر مرد شغلی داشته باشد که با حیثیت و شان خانوادگی زن سازگار نباشد می تواند به عنوان یکی از “شروط ضمن عقد نکاح” مطرح شود. لازم به ذکر است که این موضوع به این معنا نیست که هر شغلی که صرفا زن با آن موافق نیست می تواند در این دسته بندی جای بگیرد.
محکومیت به مجازات و ایجاد اختلال در زندگی خانوادگی
اگر مرد به مجازات هایی مثل حبس یا مجازات هایی که در شرایط مندرج در عقدنامه مندرج است محکوم شود و اجرای آن با وضعیت زندگی مشترک تداخلاتی ایجاد کند این شرط می تواند مورد بررسی قرار گیرد. این شرط به عنوان حمایت از زن در برابر برخی از محکومیت های کیفری سنگین برای مرد می تواند استفاده شود.
اعتیاد زیان آور
اگر اعتیاد شوهر به مواد مخدر به میزانی باشد که بتواند به زندگی خانوادگی و مشترک آسیب زده و شرایط درج شده در عقدنامه را محقق سازد، زن می تواند آن را پیگیری کند. لازم به ذکر است که صرفا ادعای اعتیاد کافی نبوده و موضوع باید بر اساس ضوابط قانونی و با دلایل قابل استناد مورد بررسی قرار بگیرد.
ترک زندگی خانوادگی
اگر مرد بدون عذر موجه زندگی خانوادگی را ترک کند و شرایط مندرج در عقدنامه مورد تحقق واقع شود زن می تواند از این مورد از شرایط ضمن عقد استفاده کند. اما فراموش نکنید که هر سفر یا دوری از منزل به معنای ترک زندگی خانوادگی نیست و باید این موضوع را مورد بررسی قرار دهید.
محکومیت قطعی ناشی از ارتکاب جرم
در مواردی که رفتار مجرمانه مرد و محکومیت قطعی او شرایط مقرر در سند ازدواج را داشته باشد و این مجازات با موقعیت خانوادگی زن متعارض باشد می توان به آن استناد کرد. این مورد را در نظر داشته باشید که صرفا تشکیل پرونده یا شکایت کیفری بدون تحقق شرایط قانونی و صدور رای مربوط، برای استفاده از این شرط کافی نیست.
ناباروری یا مشکلات مربوط به فرزندآوری
اگر بعد از گذشت 5 سال زوجه از همسر خود به دلیل عقیم بودن یا دیگر عوارض جسمی صاحب فرزند نشود می تواند به این موضوع استناد کند.
البته اگر برایتان سوال است که آیا ملاک بچه دار نشدن به روش طبیعی بوده و اگر می توان از روش های دیگر نیز صاحب فرزند شد آیا همچنان می توان به این موضوع استناد کرد یا خیر باید گفت رویه بیشتر دادگاه ها بر این است که اگر زن مخالف فرزند آوری به روش های غیر طبیعی بوده و مرد نیز به دلایل پزشکی قدرت باروری از روش معمولی را نداشته باشد به شرط گذشت 5 سال از زندگی و با تایید پزشکی قانونی می توان رای طلاق را صادر کرد.
مفقودالاثر شدن شوهر
اگر مرد برای مدت مقرری مفقود شده و شرایط قانونی مرتبط نیز وجود داشته باشد زن می تواند از طریق مراجع قانونی اقدام نماید. البته باید این مدت زمان شش ماه پس از مراجعه زوجه به دادگاه باشد و مرد همچنان پیدا نشود.
ازدواج مجدد بدون رعایت شرایط مقرر
اگر مرد بدون رعایت شرایط مندرج در عقدنامه به ازدواج مجدد اقدام کند و یا نتواند حقوق و تکالیف قانونی مربوطه را رعایت کند می توان این شرط ضمن عقد را مورد بررسی قرار داد.
شروط ۱۲ گانه چه حقوقی برای زن ایجاد می کند؟
در صورتی که شروط ضمن عقد نکاح محقق شوند، ممکن است امکان استفاده از وکالت قراردادی برای پیگیری طلاق فراهم شود. تشخیص اینکه شرایط یک بند در پرونده مشخصی محقق شده یا خیر، به مفاد عقدنامه، مدارک موجود و نظر مرجع قضایی بستگی دارد.
در صورت وجود اختلاف یا ابهام، بهترین وکیل طلاق در تهران نیز می تواند مفاد شروط و مسیر قانونی پیگیری را برای زوجین توضیح دهد. مهم ترین آثار احتمالی این شروط عبارت اند از:
موضوع | اثر احتمالی |
طلاق | فراهم شدن امکان استناد به وکالت مقرر در عقدنامه در صورت تحقق شرط |
نفقه | تقویت حمایت قراردادی در برابر برخی موارد عدم پرداخت نفقه |
زندگی مشترک | حمایت در برابر برخی رفتارهای شدید یا ترک زندگی |
اشتغال | توجه به شغلی که شرایط مقرر در عقدنامه را نقض کند. |
ازدواج مجدد | ایجاد امکان استناد به شرط در وضعیت های پیش بینی شده |
محکومیت کیفری | حمایت قراردادی در برابر برخی محکومیت های موثر بر زندگی |
در صورتی که زوجین درباره جدایی به توافق رسیده باشند، موضوع هزینه های حقوقی نیز می تواند مطرح شود. هزینه وکیل طلاق توافقی به عواملی مانند شرایط پرونده، میزان توافق طرفین، اقدامات مورد نیاز و مراحل قانونی بستگی دارد و نمی توان مبلغ یکسانی برای همه پرونده ها در نظر گرفت.
چه شروطی را می توان به عقدنامه اضافه کرد؟
به صورت کلی زوجین می توانند با توجه به قانون و براساس توافقات خود یک سری شروط دیگری را نیز در عقدنامه خود درج نمایند. برخی از این موضوعات عبارت اند از:
- حق ادامه تحصیل
- حق اشتغال
- تعیین محل سکونت
- اختیار انتخاب محل زندگی مشترک
- وکالت در برخی امور اداری
- توافق درباره نحوه سفر یا خروج از کشور در حدود قوانین
- تعیین تکلیف برخی مسائل مالی
- توافق درباره نحوه مدیریت یا استفاده از برخی اموال؛ در صورتی که توافق زوجین به مسائل مربوط به اموال، مالکیت یا حقوق مالی مرتبط با ملک مربوط باشد، تنظیم دقیق مفاد آن اهمیت بیشتری پیدا می کند. در چنین مواردی، بررسی موضوع توسط وکیل ملکی در تهران می تواند به روشن شدن حدود توافق و آثار حقوقی آن کمک کند.
- شروط مرتبط با ادامه تحصیل در شهر یا کشور دیگر
- شروط مربوط به نحوه تقسیم برخی هزینه ها
شروط باطل و شروط مبطل عقد چیست؟
همه شرط هایی که زوجین می نویسند لزوما معتبر نیستند. قانون مدنی میان شرط هایی که خودشان باطلند و شرط هایی که در کنار بطلان شرط می توانند عقد را نیز باطل کند تفاوت هایی در نظر گرفته است. اگر بخواهیم هر کدام از این موارد را مورد بررسی قرار دهیم باید گفت:
- شرط باطل: به شرطی گفته می شود که از نظر قانونی معتبر نبوده ولی لزوما باعث باطل شدن عقد نمی شود که برای مثال می توان به شرط غیرممکن، بدون منفعت عقلایی و شرط نامشروع اشاره کرد.
- شرط مبطل عقد: این شرط در کنار باطل بودن خود می تواند باعث بطلان عقد نیز شود مثلا شرط هایی بر خلاف مقتضای عقد و یا شرط مجهولی که منجر به جهل به عوضین می شوند. به همین دلیل، در صورتی که شرط مورد توافق زوجین به مسائل مالی، اموال یا حقوق مربوط به ملک ارتباط داشته باشد، بررسی دقیق مفاد آن اهمیت دارد و در موارد تخصصی می توان از وکیل ملکی برای بررسی آثار حقوقی شرط استفاده کرد.
چگونه شروط ضمن عقد را درست تنظیم کنیم؟
برای تنظیم درست شروط ضمن عقد بایستی مراحل زیر را در نظر داشت:
- هدف شرط را مشخص سازید که قرار است چه حقی یا چه تعهدی را تعیین کند.
- مشخص کنید که اختیار یا تعهد متعلق به زن است یا مرد و یا هر دو طرف
- حدود اختیارت را مشخص سازید.
- شرایط استفاده و وقوع شرط را مشخص سازید.
- مدت و محدوده جغرافیایی را در صورت نیاز استفاده کنید.
- یک بخش از قرارداد نباید با بخش های دیگر آن متعارض باشد.
- بررسی کنید که شروط از نظر قانونی قابل استناد باشند.
- در نهایت نسخه نهایی را مورد مطالعه قرار دهید.
اگر برای بررسی یا پیگیری حقوقی شروط ضمن عقد نیاز به دریافت خدمات وکالتی باشد، هزینه آن با توجه به نوع پرونده، میزان پیچیدگی موضوع و اقدامات مورد نیاز متفاوت خواهد بود. بنابراین برای اطلاع از هزینه وکیل طلاق باید شرایط پرونده و خدمات مورد نیاز به صورت مشخص بررسی شود.
اشتباهات رایج در تنظیم شروط عقد
یک سری اشتباهات ممکن است باعث شود نتیجه ای متفاوت از تصور زوجین ایجاد شود. موارد زیر چند نمونه از این اشتباهات هستند که باید در نظر داشت.
- توافق زوجین برای معتبر شدن هر شرط کافی نبوده و باید با مقررات قانونی نیز سازگار باشد.
- استفاده از عبارت های مبهم می تواند از نظر حقوقی مشکلاتی را ایجاد کند. این موضوع در شروط مربوط به اموال و حقوق مالی اهمیت بیشتری پیدا می کند؛ زیرا یک عبارت مبهم ممکن است در زمان اجرا محل اختلاف قرار گیرد. در چنین مواردی، بهترین وکیل ملکی در تهران می تواند از منظر حقوقی مفاد شرط و ارتباط آن با حقوق مالی و ملکی را بررسی کند.
- وکالت در طلاق با انتقال و ایجاد یک مفهوم مستقل از حق قانونی یکسان نیست و زن باید مطابق با حدود وکالت و تشریفات قانونی اقدام نماید. به همین دلیل، پیش از اقدام بهتر است مفاد دقیق وکالت و شرایط عقدنامه بررسی شود و در صورت وجود ابهام، بهترین وکیل طلاق می تواند درباره حدود این اختیار توضیحات حقوقی ارائه کند.
- امضای برخی شروط به معنای مالک شدن زن بر بخشی از اموال مرد نبوده و برای مسائل مالی باید شرایط تحقق آن بررسی شود.
- امضای عقدنامه بدون مطالعه شروط می تواند در آینده آثار حقوقی به همراه داشته باشد.
تصور اشتباه و واقعیت درباره شروط عقدنامه
برای اینکه بتوان تفاوت میان تصورات عمومی و آثار حقوقی طلاق را نیز روشن تر ساخت باید گفت:
تصور رایج | واقعیت حقوقی |
امضای شروط یعنی زن هر زمان بخواهد می تواند فورا طلاق بگیرد. | تحقق شرایط و طی تشریفات قانونی همچنان اهمیت دارد. |
شروط عقدنامه فقط برای زنان هستند. | زوجین می توانند درباره حقوق و تعهدات متقابل توافق کنند. |
شروط چاپی یعنی زن مالک نصف اموال شوهر است. | تنصیف دارایی شرطی جداگانه با شرایط خاص است. |
هر اختلاف خانوادگی باعث فعال شدن شروط می شود. | تحقق هر شرط به شرایط دقیق همان بند وابسته است. |
هر جمله ای را می توان در عقدنامه نوشت. | شرط باید از نظر قانونی صحیح و قابل اجرا باشد. |
دوری چندماهه شوهر یعنی ترک زندگی قطعی است. | باید شرایط مقرر و وضعیت واقعی موضوع بررسی شود. |
هر بیماری باعث فعال شدن شرط بیماری می شود. | بیماری باید در چارچوب شرایط مقرر در شرط و قانون بررسی شود. |
صرف شکایت کیفری برای استفاده از شرط کافی است. | در بسیاری از موارد، تحقق شرایط و احراز موضوع اهمیت دارد. |
آیا شروط ضمن عقد برای مرد هم کاربرد دارد؟
بله. زوجین می توانند درباره موضوعاتی مانند تحصیل، اشتغال، محل سکونت، مسائل مالی و وکالت در امور مشخص با یکدیگر توافق کنند. بنابراین این شروط فقط مختص زنان نیستند.
آیا این شروط به زن مالکیت اموال شوهر را می دهند؟
خیر. شروط عقدنامه به خودی خود باعث مالکیت زن بر اموال شوهر نمی شوند. تنصیف دارایی شرطی جداگانه است و تنها در صورت تحقق شرایط مقرر قابل استناد خواهد بود.
آیا شروط ۱۲ گانه مستقیما باعث طلاق می شوند؟
خیر. تحقق یکی از شروط به معنای طلاق فوری نیست. ابتدا باید شرایط آن احراز شده و سپس مراحل قانونی طلاق طی شود.